Iska horimaad dhex maray Mudaharaadayaal Mucaarad ah iyo Ciidamada Ammaanka Somaliland ayaa sababay dhimashada saddex qof iyo dhaawaca ku dhawaad 90 qof, sida ay sheegeen ilo-wareedyo dhinaca ammaanka iyo caafimaadka ah Khamiistii.
Boqolaal ka mid ah taageerayaasha xisbiyada mucaaridka ah ee Waddani iyo UCID ayaa isugu soo baxay waddooyinka ugu yaraan saddex magaalo oo waaweyn oo kala ah Hargeysa, Ceerigaabo iyo Burco, kuwaas oo jidgooyo dhigtay, isla markaana gubayay taayiro, isla markaana dhagaxyo ku weeraray baabuur iyo goobo ganacsi.
Saraakiisha ammaanka ayaa sheegay in dibad baxayaasha ay ka horyimaadeen amarkii dowladda ee ka koobnaa mudaaharaadyada mucaaradka oo kaliya oo loo gudbiyay xarumaha mucaaradka iyo goobaha gaarka ah ee loo fasaxay.
Dibad-baxayaasha ayaa ku qeylinayay erayo iyo boorar ay ku dalbanayeen in doorashada soo socota ee Somaliland ay ku qabsoonto xilligii loogu talo-galay.
"Doorashada waqtigeeda…… doorasho… doorasho iyo dib u dhac ma leh," ayaa lagu akhriyay hal boodh.
Xiisada ayaa cirka isku sii shareertay kadib markii ciidamada amaanka ay isku dayeen in ay kala eryaan dadka banaanbaxa dhigayay, waxaana ay ridayeen rasaas nool sida ay sheegeen dad goob joogayaal ah.
Iska horimaadkii ugu xumaa ayaa ka dhacay magaalada Hargeysa ee xarunta gobolkaasi, halkaasi oo dad mudaaharaadayey ay dhagxaan ku tuureen ciidamada booliska, isla markaana ay taayiro ku gubeen waddooyinka, sida ay sheegeen ilo-wareedyo dhanka ammaanka ah.
Taliyaha Hawl-gelinta Ciidanka Booliska Somaliland, Ibraahim Cabdi Xaaji oo warbaahinta kula hadlay Hargeysa fiidnimadii Khamiista, ayaa sheegay in saddex qof oo rayid ah ay ku dhinteen iska-horimaadyadaas-laba Hargeysa ah iyo mid ka dhacay Ceerigaabo. Wuxuu sheegay in 89 qof oo 62 ka mid ah ay yihiin askar boolis ah ay dhaawacmeen.
Xaaji ayaa sheegay in ciidamada ammaanka ay xireen ilaa 100 qof oo mudaaharaadayay intii uu socday iska horimaadka iyo ka dib, isagoo ku eedeeyay madaxda mucaaradka inay ka dambeeyaan rabshadaha dhimashada badan dhaliyay. Wakaalladda Wararka AP ayaa sheegtay in qaar ka mid ah Mudaaharaadayaasha ka dhaga adeygay awaamiirtii Boliska ee ahaa inay kala eryaan ay ku hubeysnaayeen Mindiyo.
“Madaxda xisbiyada mucaaridka ah ayaa lagula xisaabtami doonaa wixii maanta dhacay, sidoo kale waxa aanu xidhnay ilaa boqol qof oo ku lug lahaa shaqaaqadii dhacday” ayuu yidhi Xaaji.
Guddoomiyaha xisbiga UCID Faysal Cali Waraabe oo la hadlayay dad mudaharaadayey oo Hargeysa ku sugan, ayaa sheegay in taageerayaasha mucaaridku ay ku dhaqmaan xorriyadda isu imaatinka, waxaanu xukuumadda ku eedeeyey inay ka dambeyso rabshadaha.
“Xuquuqdayada dimuqraadiga ah ayaanu ku guda jirnaa oo kaliya, cid naga aamusi kartaana ma jirto,” ayuu yidhi Waraabe. "Dowladdu waxay raadinaysay inay xaaladdu ka sii darto ilaa heerkan, wixii dhacana iyadaa ka mas'uul ah."
Hoggaamiyaha xisbiga mucaaradka ah ee Waddani Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi oo ku magac dheer Cirro ayaa VOA u sheegay in madaxweyne Muuse Biixi Cabdi uu si qarsoodi ah u qorsheynayo in doorashada dib loo dhigo.
“Waxaan ku celinayaa mar kale Madaxweyne Biixi [Cabdi] iyo Xisbigiisa Kulmiye ma rabaan inay qabtaan doorashada Madaxtooyada, haddii 13-ka November la qaban waayo doorashaduna mar dambe uma aqoonsan doono inuu yahay Madaxweyne sharci ah,” ayuu yidhi Guddoomiye Cirro.
Waxa uu sheegay in lix qof oo rayid ah ay ku dhinteen dibadbaxyada, tiradaas oo VOA aysan si madax bannaan u xaqiijin karin.
Hogaamiyayaasha labada xisbi mucaarid ee Somaliland ee UCID iyo Wadani ayaa Cabdi Cabdi waxa ay isku khilaafeen qaabka uu u maamulayo doorashada soo socota.
Xisbiyada Mucaaridka Somaliland ayaa doonaya in 13-ka bishan November ay xukuumaddu ku qabsoonto doorashada madaxtooyada, halka Cabdi iyo xisbigiisa talada haya ee Kulmiye ay ku adkaysanayaan in diiwaan gelinta ururrada cusub la soo hormariyo.
Kulamo la doonayay in lagu qaboojiyo xiisadaasi ayaa dhowr jeer fashil ku dhamaaday, waxaana taasi ay keentay banaanbaxyo rabshado wata.
Safaaradda Maraykanka ee Soomaaliya ayaa sheegtay in ay si adag ugu boorisay maamulka Somaliland iyo madaxda mucaaradka in ay ka fogaadaan rabshado ka dhaca bannaanbaxyada isla markaana ay si degdeg ah ugu soo laabtaan wadahadallada siyaasadeed.
Qoraal kooban oo ay soo dhigtay twitter-ka safaaradda Maraykanka ee Muqdisho ayaa ka digtay in ku guul-darraysiga doorashada ay halis ku tahay Somaliland “guulaha dhinaca maamulka dimuqraadiga ah”.
Jamhuuriyad ka go'day Soomaaliya oo ku taal dhinaca Gacanka Cadmeed oo ay ku taal dekedda istaraatiijiga ah ee biyaha qoto dheer ee Berbera, Somaliland waxay iskeed isu maamulaysay tan iyo 1991-kii, laakiin kuma guulaysan aqoonsi caalami ah.
Shirkadda saadka ee caalamiga ah ee DP World ee fadhigeedu yahay Dubai ayaa ku dhawaad nus bilyan ku bixisay xarun cusub oo xamuul ah oo laga dhisayo Berbera sannadihii u dambeeyay. Bishii Maarso, madaxda Somaliland waxay booqdeen Washington si ay ugu ololeeyaan in loo aqoonsado dhul madax-bannaan, iyaga oo ku tusinayey dawladnimada xasilloon iyo goobta istaraatiijiyadeed.
Isaga oo isu soo bandhigaya in uu yahay hanti ka iman karta danaha Maraykanka ee Geeska Afrika, Cabdi, oo la hadlayay VOA-da intii uu booqashada ku guda jiray, ayaa sheegay in wafdigiisu ay xaqiijiyeen ballan-qaadyo kordhinta taageerada Mareykanka ee dalkiisa.
In kasta oo maamulka Biden aanu ku talo jirin in uu aqoonsado madax-bannaanida Somaliland oo ka madax bannaan Soomaaliya, haddana qaar ka mid ah sharci-dejiyeyaasha Maraykanka ayaa muujiyay rabitaan xidhiidh dhow oo lala yeesho gobolka, taas oo ay u arkaan in uu noqon karo mid ka hor iman kara saamaynta sii kordhaysa ee Shiinaha ee Bariga Afrika.
Wax yar ka dib booqashadii Cabdi ee Washington, General Stephen Townsend, taliyaha ciidamada Mareykanka ee Afrika, ayaa booqday Hargeysa si uu ula kulmo madaxda ugu sareysa.
Townsend oo ah sarkaalkii ugu sarreeyay ee Maraykan ah ee booqda Somaliland tan iyo 1991-kii, waxa ku wehelinayey Townsend Safiirka Maraykanka Larry Andre iyo saraakiil kale oo Maraykan ah.
Weftiga Maraykanka ayaa intii ay ku guda jireen socdaalkooda waxa ay soo kormeereen Dekedda Berbera iyo Madaarka Caalamiga ah ee Berbera.